W lipcu 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał postanowienie (sygn. akt: IV SA/Wa 1079/25), w którym wstrzymał wykonanie decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (GDOŚ) dotyczącej budowy terminala kontenerowego w Porcie Zewnętrznym w Świnoujściu. Sprawa ta jest istotna nie tylko z punktu widzenia inwestycji o strategicznym znaczeniu gospodarczym, ale również jako przykład praktycznego działania mechanizmów ochrony środowiska w postępowaniach sądowoadministracyjnych.
SPÓR O TERMINAL W ŚWINOUJŚCIU
Decyzja środowiskowa wydana przez GDOŚ w styczniu 2025 roku spotkała się z silnym sprzeciwem organizacji ekologicznych, które wniosły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania do czasu zakończenia postępowania sądowego. W skargach wskazano na poważne ryzyko zanieczyszczenia środowiska związane z realizacją decyzji środowiskowej. Skarżące stowarzyszenia argumentowały, że wykonanie decyzji jeszcze przed rozpoznaniem skargi doprowadzi do „trudnych do odwrócenia skutków”. Organizacje wskazywały m.in. na to, że w rejonie inwestycji zalegać ma znaczna ilość materiałów wybuchowych i chemicznych, których ewentualne detonacje podczas prac mogłyby spowodować poważne zatrucie środowiska (m.in. ryzyko dla populacji morświnów). Wskazywano również na ryzyko zniszczenia tarlisk i siedlisk ryb przez wbijanie pali, roboty strzałowe, hałas czy zmętnienie wody. Ponadto inwestycja może doprowadzić do degradacji fauny dennej przy pogłębianiu portu.
RAMY PRAWNE OCHRONY TYMCZASOWEJ W SPRAWACH ŚRODOWISKOWYCH
Kluczowe znaczenie w sprawie miały przepisy art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 86f ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (ustawa środowiskowa). Zasadą bowiem jest to, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu (decyzji, postanowienia). Jednak sąd może, na wniosek strony, wstrzymać zaskarżoną decyzję (postanowienie), tj. udzielić ochrony tymczasowej, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków – w tym przypadku dla środowiska. W praktyce oznacza to, że sąd nie bada na tym etapie (wstępnego) postępowania sądowego zasadności skargi merytorycznie, lecz ocenia ryzyko nieodwracalnych następstw realizacji inwestycji i do czasu wydania wyroku (merytorycznego rozpoznania skargi) może wstrzymać wykonanie decyzji środowiskowej.
WSTRZYMANIA WYKONANIA DECYZJI ŚRODOWISKOWEJ
Sąd w Warszawie szczegółowo przeanalizował argumenty wnioskodawców. Wskazał, że nie wszystkie podnoszone zarzuty uzasadniają zastosowanie ochrony tymczasowej. Sam fakt, że inwestycja oddziałuje na faunę i florę nie jest jeszcze wystarczające do wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej. Ma jednak znaczenie ryzyko związane z możliwością znajdowania się na obszarze inwestycji amunicji z czasów II wojny światowej i skutki ewentualnej detonacji. Taki scenariusz mógłby prowadzić do skażenia wód Bałtyku i poważnych strat dla populacji morświna. Sąd podkreślił, że skoro sama decyzja GDOŚ dostrzegała to ryzyko i nakładała obowiązki ograniczające zagrożenie, to zasadnym jest, aby do czasu pełnej kontroli sądowej decyzji administracyjnej wstrzymać jej wykonanie.
Oczywiście WSA przypomniał, że postanowienie o wstrzymaniu decyzji nie rozstrzyga jeszcze o zasadności skargi. Ma ono wyłącznie charakter tymczasowy i zabezpieczający, aby nie doszło do skutków nieodwracalnych przed zakończeniem postępowania.
Sprawa ta pokazała, że art. 86f ustawy środowiskowej stanowi istotne narzędzie, które pozwala zapobiec rozpoczęciu inwestycji zanim zostanie ona poddana merytorycznej kontroli sądu administracyjnego (potwierdza dużą rolę ochrony tymczasowej w sprawach środowiskowych). Pokazuje, że argumenty ekonomiczne nie mogą automatycznie przesłaniać ryzyk ekologicznych, zwłaszcza gdy chodzi o gatunki chronione.
