Jednym z najważniejszych instrumentów procesowych w sprawach dotyczących ochrony środowiska jest możliwość wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej przez sąd administracyjny. Podstawą tej instytucji jest art. 86f ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie w związku z art. 61 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tymi przepisami sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji, jeżeli istnieje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. W mojej ocenie właśnie ta instytucja stanowi dziś jeden z kluczowych mechanizmów pozwalających zapewnić realną ochronę środowiska na etapie kontroli sądowej decyzji administracyjnych.
TRUDNE DO ODWRÓCENIA SKUTKI W SPRAWACH ŚRODOWISKOWYCH
W sprawach środowiskowych zasadniczy problem polega na tym, że ingerencja w środowisko następuje najczęściej już na etapie realizacji inwestycji. Przekształcenie terenu, wycinka drzew, zabudowa czy trwała zmiana sposobu użytkowania przestrzeni prowadzą do skutków, których w praktyce często nie da się już odwrócić. Nawet jeżeli decyzja środowiskowa zostanie później uchylona przez sąd, ingerencja w środowisko może być już faktem. Dlatego ustawodawca zdecydował się wprowadzić do ustawy środowiskowej art. 86f, który doprecyzowuje przesłanki stosowania ochrony tymczasowej. Przepis ten wskazuje, że przez trudne do odwrócenia skutki należy rozumieć następstwa naruszenia prawa lub interesu prawnego wskazanego w skardze, powstałe w wyniku realizacji przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko.
SENS INSTYTUCJI WSTRZYMANIA WYKONANIA DECYZJI ŚRODOWISKOWEJ
W mojej ocenie sens instytucji wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej polega przede wszystkim na zapobieganiu sytuacji, w której kontrola sądowa okaże się spóźniona. Jeżeli bowiem decyzja zostanie wykonana w całości jeszcze przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego, to nawet jej późniejsze uchylenie nie będzie miało realnego znaczenia dla ochrony środowiska. Kontrola sądowa stanie się wówczas jedynie formalnością, a rozstrzygnięcie sądu będzie miało charakter czysto symboliczny. Dlatego na etapie rozpoznawania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji sąd nie rozstrzyga o jej legalności – kluczowe znaczenie ma natomiast ustalenie, czy wykonanie decyzji przed zakończeniem postępowania sądowego może doprowadzić do powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków.
ZASADY PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA KLUCZOWE PRZY INTERPRETACJI PRZEPISÓW
Interpretując przepisy dotyczące wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej, nie można pomijać podstawowych zasad prawa ochrony środowiska. Szczególne znaczenie mają tu zasada prewencji oraz zasada przezorności, które nakazują zapobieganie powstawaniu szkód w środowisku, a nie jedynie reagowanie na nie po fakcie. W sprawach środowiskowych działania zapobiegawcze mają często znacznie większe znaczenie niż późniejsze próby naprawienia skutków ingerencji w środowisko. Z tego punktu widzenia instytucja wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej powinna być postrzegana jako jeden z najważniejszych instrumentów zapewniających skuteczną ochronę środowiska w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
INTERPRETOWAĆ PRZEPISY PROŚRODOWISKOWO
W praktyce spraw środowiskowych zdarzają się sytuacje, w których inwestycja jest realizowana mimo poważnych wątpliwości co do legalności decyzji środowiskowej. Jeżeli w takich przypadkach nie zostanie zastosowane wstrzymanie wykonania decyzji, może dojść do sytuacji, w której inwestycja zostanie zrealizowana jeszcze przed zakończeniem postępowania sądowego. Wtedy nawet stwierdzenie przez sąd niezgodności decyzji z prawem nie przyniesie już realnej ochrony środowiska. Dlatego właśnie art. 86f ustawy środowiskowej należy postrzegać jako instrument mający zapobiegać sytuacjom, w których sądowe stwierdzenie niezgodności decyzji z prawem następuje dopiero po dokonaniu nieodwracalnej ingerencji w środowisko. W sprawach środowiskowych czas ma bowiem kluczowe znaczenie – jeżeli inwestycja zostanie zrealizowana, na skuteczną ochronę środowiska może być już po prostu za późno.
