Wstrzymanie użytkowania instalacji oznacza, że przedsiębiorca musi zaprzestać korzystania z urządzeń i stanowisk objętych decyzją właściwego organu ochrony środowiska. Nie jest to ostrzeżenie ani zalecenie pokontrolne, lecz obowiązek, którego niewykonanie może wywołać dalsze konsekwencje prawne.
Sama instalacja nie musi być jedną maszyną ani zamkniętą linią produkcyjną. Może ją tworzyć kilka urządzeń i stanowisk, które znajdują się w określonym miejscu i wspólnie służą do prowadzenia jednego procesu. Przykładem jest mieszanie produktów, przepompowywanie ich do zbiorników, a następnie rozlewanie do mniejszych opakowań.
Decyzja o wstrzymaniu powinna jasno określać, jakiej instalacji i działalności dotyczy. Organ nie musi jednak wymieniać każdej pompy, rury czy beczki. Wystarczy, że przedsiębiorca może bez wątpliwości ustalić, które procesy powinien zatrzymać. Organ wyznacza również termin wstrzymania, uwzględniając czas potrzebny do bezpiecznego zakończenia pracy instalacji.
WSTRZYMANIE INSTALACJI BEZ DECYZJI ŚRODOWISKOWEJ
Kwestią wstrzymania użytkowania instalacji zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z lipca 2026 roku, sygn. III OSK 2642/24. Sprawa dotyczyła zakładu, w którym mieszano i rozlewano produkty chemiczne. Kontrola rozpoczęła się po wycieku około 250 litrów kwasu solnego. Inspektorzy ustalili, że w zakładzie używano mieszalnika kwasów oraz urządzenia do mieszania produktów neutralnych. Gotowe mieszaniny przepompowywano do dużych zbiorników, a następnie rozlewano do mniejszych opakowań. Firma zajmowała się też przelewaniem innych chemikaliów z dużych pojemników do kanistrów.
Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska uznał, że urządzenia i stanowiska tworzą instalację do mieszania i konfekcjonowania produktów chemicznych. Firma nie miała wymaganej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, dlatego WIOŚ nakazał wstrzymanie użytkowania instalacji. Stanowisko to zaakceptowały Główny Inspektor Ochrony Środowiska, Wojewódzki Sąd Administracyjny, a następnie NSA.
KIEDY WIOŚ MOŻE WSTRZYMAĆ UŻYTKOWANIE INSTALACJI ?
Podstawą rozstrzygnięcia był art. 365 ust. 2 pkt 3 Prawa ochrony środowiska. Przepis ten pozwala wstrzymać użytkowanie nowego lub przebudowanego obiektu albo instalacji związanej z przedsięwzięciem mogącym znacząco oddziaływać na środowisko.
Może do tego dojść, gdy przy oddawaniu instalacji do użytkowania nie spełniono wymagań ochrony środowiska, a naruszenie nadal trwa. Musi ono zostać ujawnione w ciągu pięciu lat od oddania instalacji do użytkowania. W sprawie rozpoznanej przez NSA firma rozpoczęła działalność w pierwszym kwartale 2020 roku. Nie upłynął więc wymagany okres pięciu lat. Jednocześnie przedsiębiorca nadal nie spełniał wymagań środowiskowych, ponieważ prowadził działalność bez wcześniejszego uzyskania decyzji środowiskowej.
KIEDY POTRZEBNA JEST DECYZJA O ŚRODOWISKOWYCH UWARUNKOWANIACH ?
Decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach należy uzyskać przed rozpoczęciem przedsięwzięcia, które może zawsze albo potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Pozwala ona sprawdzić wpływ planowanej działalności na ludzi i otoczenie oraz określić potrzebne zabezpieczenia.
Spółka przekonywała, że nie produkuje nowych substancji chemicznych, lecz jedynie miesza gotowe składniki i rozlewa produkty do mniejszych opakowań. NSA nie przyjął tego argumentu. Wyjaśnił, że przepisy obejmują także mieszanie oraz konfekcjonowanie, czyli między innymi rozlewanie, pakowanie i przepakowywanie chemikaliów. Nie jest konieczne, aby w zakładzie zachodziła reakcja chemiczna. Nie trzeba również udowodnić, że instalacja faktycznie spowodowała emisję. Wystarczy możliwość uwolnienia substancji do środowiska.
CZY ZAPRZESTANIE CZĘŚCI DZIAŁALNOŚCI WYSTARCZY ?
Po kontroli przedsiębiorca przestał używać mieszalnika kwasów. Nadal jednak mieszał produkty neutralne i rozlewał substancje chemiczne. NSA uznał więc, że wyłączenie jednego urządzenia nie zakończyło sprawy, ponieważ pozostała część instalacji wciąż była użytkowana.
Wyrok NSA pokazuje, że przed uruchomieniem określonej działalności należy sprawdzić, czy wymagana jest decyzja środowiskowa. Jej brak może doprowadzić do wstrzymania użytkowania instalacji.
