Utrzymywanie urządzeń wodnych jest obowiązkiem o kluczowym znaczeniu dla ochrony środowiska wodnego oraz bezpieczeństwa hydrologicznego. Jednym z przepisów prawnych regulujących tę sferę jest art. 191 ust. 1 ustawy Prawo wodne. Przepis ten wyposaża organy administracji wodnej w kompetencje do reagowania w sytuacjach, gdy niewłaściwe utrzymanie urządzenia wodnego prowadzi do zmiany jego funkcji lub wywołuje negatywne skutki środowiskowe.
Zgodnie z art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, jeżeli nienależyte utrzymywanie urządzenia wodnego skutkuje jego szkodliwym oddziaływaniem na wody lub grunty bądź prowadzi do zmiany jego funkcji, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych może — z urzędu lub na wniosek — wydać decyzję nakazującą:
- przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego,
- wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom,
- lub likwidację już powstałych szkód.
Podstawową przesłanką dla wydania takiej decyzji jest dbałość o racjonalne korzystanie z wód, bez ich pogarszania, marnotrawienia lub powodowania szkód dla środowiska i infrastruktury.
CZYM JEST NIENALEŻYTE UTRZYMANIE URZĄDZENIA WODNEGO ?
W myśl art. 188 ust. 1 Prawa wodnego, utrzymywanie urządzeń wodnych obejmuje ich eksploatację, konserwację oraz remonty. Celem tych działań jest zachowanie ich pierwotnej funkcji. Zakres ten jest szeroki i dotyczy zarówno prostych czynności, jak i skomplikowanych robót technicznych. Zaniechania mogą doprowadzić do:
- zatorów w ciekach wodnych,
- degradacji rowów melioracyjnych (które – zgodnie z art. 16 pkt 65 – są urządzeniami wodnymi),
- zmiany kierunku odpływu wód lub ich spiętrzenia.
DECYZJA ZOBOWIĄZUJĄCA DO PRZYWRÓCENIA STANU ZGODNEGO Z PRAWEM
Decyzja wydawana na podstawie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego ma charakter restytucyjny – jej celem jest przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez odbudowę funkcji urządzenia wodnego lub usunięcie skutków jego niewłaściwego utrzymania.
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z 12 marca 2020 r. (sygn. II SA/Bk 24/20), nadrzędnym celem takich decyzji jest zapewnienie takiego korzystania z wód, które nie powoduje pogorszenia ich stanu oraz nie szkodzi ekosystemom od nich zależnym.
WARUNKI NIEZBĘDNE DO WYDANIA DECYZJI RESTYTUCYJNEJ
Treść art. 191 ust. 1 precyzuje zarówno kompetencje organu administracji wodnej, jak i podstawy wydania decyzji. Zatem aby decyzja mogła zostać wydana, organ musi w toku postępowania ustalić następujące fakty:
- Istnienie urządzenia wodnego na danym terenie.
- Właściciela tego urządzenia.
- Fakt, że urządzenie jest nienależycie utrzymywane (np. brak konserwacji, zaniechanie remontów).
- Skutek tego zaniedbania – czyli zmiana funkcji urządzenia lub jego negatywne oddziaływanie na wody lub grunty.
Aby decyzja restytucyjna była prawidłowo wydane powyższe przesłanki muszą być spełnione. W praktyce często się zdarza, że tego typu rozstrzygnięcia są uchylane przez sądy administracyjne właśnie z tego powodu, że któraś z tych czterech przesłanek nie została wykazana w sposób prawidłowy.
Podsumowując powyższe wskazać należy, że wyżej wskazana podstawa (art. 191) stanowi jeden z kluczowych instrumentów prawnych służących ochronie urządzeń wodnych i zapewnieniu prawidłowego korzystania z zasobów wodnych w Polsce. Jego znaczenie rośnie szczególnie w obliczu zmieniających się warunków klimatycznych i związanych z nimi zagrożeń hydrologicznych. Jednocześnie orzecznictwo podkreśla, że skuteczne zastosowanie tego przepisu wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego i jednoznacznego przypisania odpowiedzialności właścicielowi urządzenia wodnego (tak m.in. WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 28 stycznia 2025 r.,II SA/Bk 704/24).
