W postępowaniach dotyczących decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach szczególnie wyraźnie widać rozdźwięk pomiędzy formalną poprawnością procedury a jej materialną rzetelnością. W praktyce administracyjnej karta informacyjna przedsięwzięcia (KIP) bywa traktowana jako dokument, który w sposób niemal samodzielny uzasadnia stwierdzenie braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Towarzyszą temu opinie organów współdziałających, wydawane w oparciu o dane przedstawione przez inwestora. Taki model postępowania jest pozornie sprawny, lecz obarczony istotnym ryzykiem – prowadzi do sytuacji, w której decyzja administracyjna opiera się nie na pełnym obrazie rzeczywistości, lecz na jej uproszczonym opisie.
W sprawach dotyczących np. ujęć wód podziemnych ryzyko to nabiera szczególnego znaczenia. Oddziaływanie studni głębinowych ma charakter trwały i często wykracza poza granice jednej nieruchomości. Z tego względu już na etapie postępowania środowiskowego kluczowe jest ustalenie, czy w obszarze potencjalnego oddziaływania przedsięwzięcia istnieją inne ujęcia wody, które mogą wejść w relację oddziaływania skumulowanego z planowaną inwestycją. Nie jest to zagadnienie stricte eksperckie, wymagające zaawansowanej wiedzy hydrogeologicznej, lecz elementarny fragment stanu faktycznego, bez którego dalsza analiza traci sens.
GRANICA MIĘDZY OCENĄ SPECJALISTYCZNĄ A USTALENIEM FAKTÓW
W praktyce często dochodzi do nieuprawnionego utożsamienia tych dwóch porządków. Organy administracji, konfrontowane z zarzutami stron, niekiedy odpowiadają, że kwestia oddziaływań ma charakter specjalistyczny i została już rozstrzygnięta w dokumentacji technicznej. Tymczasem czym innym jest ocena rozmiaru i skutków oddziaływania, a czym innym ustalenie, czy w ogóle istnieją obiekty lub urządzenia, które to oddziaływanie mogą odczuć. To drugie zagadnienie nie wymaga opinii biegłego, lecz rzetelnego postępowania wyjaśniającego, opartego na dostępnych dokumentach, rejestrach i oświadczeniach stron. Jeżeli w toku postępowania pojawia się wiarygodna informacja o istnieniu czynnego ujęcia wody w bezpośrednim sąsiedztwie planowanej inwestycji, organ nie może poprzestać na powołaniu się na treśi karty informacyjnej przedsięwzięcia. W takim przypadku powstaje obowiązek jej weryfikacji i – w razie potrzeby – uzupełnienia. Brak reakcji na tego rodzaju sygnały prowadzi do naruszenia zasady prawdy materialnej i podważa zaufanie do całego procesu decyzyjnego.
ROLA KARTY INFORMACJI PRZEDSIĘWZIĘCIA
Karta informacyjna przedsięwzięcia jest ważnym elementem postępowania środowiskowego, lecz nie ma charakteru dokumentu urzędowego ani rozstrzygającego. Jest opracowaniem sporządzonym na zlecenie inwestora i jako takie podlega ocenie na zasadach ogólnych postępowania administracyjnego. Jej wartość dowodowa zależy od kompletności, spójności i zgodności z rzeczywistym stanem terenu. Nie można przyjmować jej ustaleń w sposób bezkrytyczny, zwłaszcza gdy inne dowody lub twierdzenia stron wskazują na istotne braki w opisie przedsięwzięcia lub jego otoczenia. Szczególnego znaczenia nabiera to w kontekście obowiązku uwzględniania oddziaływań skumulowanych. Aby w ogóle rozważać, czy takie oddziaływanie występuje, konieczne jest wcześniejsze ustalenie, jakie inne przedsięwzięcia lub urządzenia funkcjonują w obszarze oddziaływania. Pominięcie tego etapu sprawia, że dalsze wnioski – nawet poparte specjalistyczną terminologią – tracą swoją podstawę.
Podsumowując, wskazać należy, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie może opierać się wyłącznie na dokumentacji inwestora, jeżeli istnieją racjonalne wątpliwości co do jej kompletności. Ustalenie podstawowych faktów dotyczących zagospodarowania terenu i istniejącej infrastruktury wodnej jest warunkiem wstępnym każdej dalszej analizy. Dopiero na tej podstawie możliwe jest rzetelne rozważenie, czy przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko jest konieczne. W sprawach dotyczących wód podziemnych brak takiej staranności niemal nieuchronnie prowadzi do sporów, które ujawniają się dopiero wtedy, gdy negatywne skutki inwestycji stają się odczuwalne.
